Γνωσιακή-Συμπεριφοριστική Θεραπεία

Η γνωσιακή-συμπεριφοριστική θεραπεία είναι μια επιστημονικά αναγνωρισμένη και ευρέως διαδεδομένη μορφή ψυχοθεραπείας που βασίζεται σε επιστημονικές αρχές και για την οποίαν η έρευνα έχει δείξει ότι είναι αποτελεσματική για ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων. Προήλθε από το συγκερασμό της γνωσιακής ψυχοθεραπείας και της θεραπείας της συμπεριφοράς και βασίζεται στο συνδυασμό θεμελιακών αρχών και γνωσιακών και συμπεριφοριστικών τεχνικών /στρατηγικών.

Οι βασικές αρχές της Γ/Σ Θεραπείας:

  1. Ο τρόπος σκέψης επηρεάζει τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά.
  2. Ο τρόπος σκέψης μπορεί να υποβληθεί σε έλεγχο και να τροποποιηθεί.
  3. Οι αλλαγές στον τρόπο σκέψης μπορούν να επιφέρουν τις επιθυμητές αλλαγές στο συναίσθημα και στη συμπεριφορά.

Σύμφωνα, λοιπόν, με το γνωσιακό-συμπεριφοριστικό μοντέλο οι σκέψεις (ερμηνείες) που κάνουμε για τα πράγματα και οι πεποιθήσεις για τον εαυτό μας, τους άλλους και τον κόσμο, επηρεάζουν τα συναισθήματα μας, τον τρόπο που αντιδρά το σώμα μας και την συμπεριφορά μας στην εκάστοτε κατάσταση. Σύμφωνα με τη δεύτερη βασική αρχή κάθε μορφή συμπεριφοράς είναι μαθημένη και μπορεί να τροποποιηθεί μέσα από μια νέα διαδικασία μάθησης.

Η ΓΣΘ είναι «εστιασμένη στο παρόν», δηλαδή στις παρούσες δυσκολίες και τα προβλήματα. Δουλεύει µε σκέψεις και συναισθήματα στο εδώ-και-τώρα, και προσπαθεί να καταλάβει µια κατάσταση ερευνώντας διαφορετικά πράγματα:

Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια
Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια

Οι βασικές αρχές της Γ/Σ Θεραπείας:

  1. Ο τρόπος σκέψης επηρεάζει τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά.
  2. Ο τρόπος σκέψης μπορεί να υποβληθεί σε έλεγχο και να τροποποιηθεί.
  3. Οι αλλαγές στον τρόπο σκέψης μπορούν να επιφέρουν τις επιθυμητές αλλαγές στο συναίσθημα και στη συμπεριφορά.

Σύμφωνα, λοιπόν, με το γνωσιακό-συμπεριφοριστικό μοντέλο οι σκέψεις (ερμηνείες) που κάνουμε για τα πράγματα και οι πεποιθήσεις για τον εαυτό μας, τους άλλους και τον κόσμο, επηρεάζουν τα συναισθήματα μας, τον τρόπο που αντιδρά το σώμα μας και την συμπεριφορά μας στην εκάστοτε κατάσταση. Σύμφωνα με τη δεύτερη βασική αρχή κάθε μορφή συμπεριφοράς είναι μαθημένη και μπορεί να τροποποιηθεί μέσα από μια νέα διαδικασία μάθησης.

Η ΓΣΘ είναι «εστιασμένη στο παρόν», δηλαδή στις παρούσες δυσκολίες και τα προβλήματα. Δουλεύει µε σκέψεις και συναισθήματα στο εδώ-και-τώρα, και προσπαθεί να καταλάβει µια κατάσταση ερευνώντας διαφορετικά πράγματα:

Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια

Ο τρόπος σκέψης μπορεί μερικές φορές να μην είναι λειτουργικός ή ρεαλιστικός, να οδηγεί σε προβληματικές συμπεριφορές και να αποτρέπει το άτομο από το να ζήσει μια ικανοποιητική ζωή. Συχνά βιώνουμε καταστάσεις που ενδέχεται να ενδυναμώσουν τις αυτόματες αρνητικές μας σκέψεις αλλά και τα βαθιά πιστεύω μας. Αυτές οι πεποιθήσεις μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τη συμπεριφορά μας και κατά συνέπεια να απορυθμίσουν τις οικογενειακές, φιλικές, κοινωνικές και επαγγελματικές σχέσεις. Γι’ αυτό και σε στιγμές ψυχικής δυσφορίας, μπορεί να σκεφτόμαστε διαφορετικά για τον εαυτό μας και τι μας συμβαίνει. Η σκέψη μπορεί να γίνει ακραία και αυτό μπορεί να επιδεινώσει το πώς αισθανόμαστε. Έτσι, σαν άνθρωποι «παγιδευόμαστε» σε φαύλους κύκλους, όπου με τη συμπεριφορά μας και τα πράγματα που κάνουμε για να λύσουμε ένα πρόβλημα μπορούν ακουσίως να το διατηρούν και να επιτείνουν τη δυσφορία μας (η επίδραση της συμπεριφοράς στις σκέψεις και τα συναισθήματα).

Για παράδειγμα, ένας φαύλος κύκλος στην περίπτωση της κατάθλιψης: αρνητικές σκέψεις και πεποιθήσεις → αρνητική διάθεση → σωματική εκδήλωση → απομόνωση → απραξία → ενίσχυση αρνητικής οπτικής για τον εαυτό.

Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια

Ο τρόπος σκέψης μπορεί μερικές φορές να μην είναι λειτουργικός ή ρεαλιστικός, να οδηγεί σε προβληματικές συμπεριφορές και να αποτρέπει το άτομο από το να ζήσει μια ικανοποιητική ζωή. Συχνά βιώνουμε καταστάσεις που ενδέχεται να ενδυναμώσουν τις αυτόματες αρνητικές μας σκέψεις αλλά και τα βαθιά πιστεύω μας. Αυτές οι πεποιθήσεις μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τη συμπεριφορά μας και κατά συνέπεια να απορυθμίσουν τις οικογενειακές, φιλικές, κοινωνικές και επαγγελματικές σχέσεις. Γι’ αυτό και σε στιγμές ψυχικής δυσφορίας, μπορεί να σκεφτόμαστε διαφορετικά για τον εαυτό μας και τι μας συμβαίνει. Η σκέψη μπορεί να γίνει ακραία και αυτό μπορεί να επιδεινώσει το πώς αισθανόμαστε. Έτσι, σαν άνθρωποι «παγιδευόμαστε» σε φαύλους κύκλους, όπου με τη συμπεριφορά μας και τα πράγματα που κάνουμε για να λύσουμε ένα πρόβλημα μπορούν ακουσίως να το διατηρούν και να επιτείνουν τη δυσφορία μας (η επίδραση της συμπεριφοράς στις σκέψεις και τα συναισθήματα).

Για παράδειγμα, ένας φαύλος κύκλος στην περίπτωση της κατάθλιψης: αρνητικές σκέψεις και πεποιθήσεις → αρνητική διάθεση → σωματική εκδήλωση → απομόνωση → απραξία → ενίσχυση αρνητικής οπτικής για τον εαυτό.

Η Γ/Σ θεραπεία έχει σαν στόχο να εντοπίσει τη δυσλειτουργική μάθηση που ευθύνεται για τις δυσκολίες, να βρει τους μηχανισμούς διατήρησης του προβλήματος στο παρόν µας κρατά «καθηλωμένους» και να κάνει αλλαγές στον τρόπο σκέψης και στις πράξεις µας, έτσι ώστε να βελτιώσει αυτό που αισθανόμαστε. Η αναφορά στο παρελθόν γίνεται για την ερμηνεία της εμφάνισης των δυσκολιών, δηλαδή να διερευνήσετε πως κάποιες πρώιμες εμπειρίες συνέβαλαν στην ανάπτυξη των πεποιθήσεων για τον εαυτό σας και τους άλλους και πως συντηρούν τα τρέχοντα προβλήματα σας. Το μοντέλο αυτό εφαρμόζεται με άτομα, ζευγάρια και ομάδες, ενώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνη της ή σε συνδυασμό με φαρμακευτική αγωγή, ανάλογα με την περίπτωση. Τέλος, πρόκειται για μια εξατομικευμένη θεραπεία προσαρμοσμένη στις ανάγκες σας.

Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια

Έρευνες αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητα της για ένα ευρύ φάσμα ψυχικών διαταραχών και δυσκολιών, όπως: αγχώδεις διαταραχές (κρίσεις πανικού, γενικευμένο άγχος, μετατραυματική διαταραχή στρες), φοβίες (κοινωνική φοβία, αγοραφοβία και ειδικές φοβίες) και εμμονές (ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή), κατάθλιψη, μανιοκατάθλιψη (διπολική διαταραχή), σχιζοφρένεια, διαταραχές διατροφής (ανορεξία, βουλιμία, διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας), διαταραχές προσωπικότητας, ψυχοσωματικά προβλήματα, σωματόμορφες διαταραχές (υποχονδρίαση, σωματοδυσμορφική), χρήση ουσιών, χρόνιος πόνος, σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, σωματικά προβλήματα που οφείλονται σε ψυχολογικούς παράγοντες, προβλήματα ύπνου, πένθος, προβλήματα τρίτης ηλικίας, σεξουαλικές δυσλειτουργίες, και διαταραχές παιδιών και εφήβων (ΔΕΠΥ, άγχος, φοβίες, προβλήματα συμπεριφοράς, κ.α.). Επιπλέον, βοηθά άτομα με προβλήματα υγείας ή χρόνιες σωματικές παθήσεις, προβλήματα σε ζευγάρια και οικογένειες, χρόνιες διαπροσωπικές δυσκολίες, προβλήματα διαχείρισης θυμού και χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια

Το άτομο να «γίνει καλύτερα» μέσω της ανεύρεσης και τροποποίησης μη ρεαλιστικών και δυσλειτουργικών σκέψεων, της μετατροπής των πεποιθήσεων που καθιστούν κάποιον ευάλωτο π.χ. στο άγχος ή στη κατάθλιψη, την εκμάθηση νέων συμπεριφορών και την απόκτηση δεξιοτήτων που θα βοηθήσουν το άτομο να έχει μια καλύτερη ποιότητα ζωής, να αντιμετωπίζει τα προβλήματα του «έξω από τη θεραπεία» και να διαχειρίζεται με ικανοποιητικό τρόπο τις αρνητικές καταστάσεις στο μέλλον → «Ο θεραπευόμενος να γίνει ο θεραπευτής του εαυτού του».

Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια

Η απόκτηση και η αξιοποίηση δεξιοτήτων θεωρείται και το ενεργό συστατικό για την προώθηση της αλλαγής.

Τι δεξιότητες θα αποκτήσετε;

Θα κατανοήσετε τις τωρινές σας δυσκολίες, τα αίτια εμφάνισης τους και ποιοι είναι οι παράγοντες διατήρησης τους στη παρούσα φάση, καθώς επίσης και τους φαύλους κύκλους αρνητικών σκέψεων-συναισθημάτων-προβληματικών συμπεριφορών για τον εαυτό σας και τους άλλους. Θα αποκτήσετε την ικανότητα να σκέφτεστε ρεαλιστικά, να αμφισβητείτε τις αρνητικές αυτόματες σκέψεις που σας προκαλούν δυσφορία και άγχος και να εξασκείτε νέες συμπεριφορές που είναι λειτουργικότερες. Θα υπάρξει βελτίωση της εικόνας του εαυτού με την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και θα μάθετε στρατηγικές για την αντιμετώπιση προβλημάτων στην καθημερινότητα και την επίτευξη στόχων.

Επιπλέον, θα μάθετε να διαχειρίζεστε τα αρνητικά συναισθήματα, το άγχος και το στρες και να είστε διεκδικητικοί στην καθημερινότητα αλλά και μέσα στις σχέσεις. Ανάλογα με τις εκάστοτε δυσκολίες και το αίτημα θα αποκτήσετε δεξιότητες για την βελτίωση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και των σχέσεων με το άλλο φύλο (κοινωνικές και διαφυλικές δεξιότητες). Τέλος, θα μάθετε στρατηγικές για τη διατήρηση της αλλαγής και την πρόληψη μιας υποτροπής.

Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια

Η καλή θεραπευτική σχέση είναι απαραίτητη για την αλλαγή, την επιτυχή εφαρμογή των γνωσιακών και συμπεριφοριστικών παρεμβάσεων και την αποτελεσματικότητα της ΓΣΘ. Η φύση της σχέσης είναι συνεργατική. Βασίζεται στην αρχή του συνεργατικού εμπειρισμού, όπου θεραπευτής και θεραπευόμενος συνεργάζονται από κοινού για την αντιμετώπιση των προβλημάτων, και μεταφέρει το μήνυμα ότι ο θεραπευόμενος είναι ένας ισότιμος συνεργάτης και έχει σημαντικό μέρος της ευθύνης για την θεραπεία του, τηρώντας τις υποχρεώσεις του και το θεραπευτικό πλάνο.

Πως δουλεύουμε στην ΓΣΘ
  • Αρχικά, γίνεται μια αξιολόγηση με τη συγκέντρωση πληροφοριών για τα συμπτώματα και τα προβλήματα που μπορεί να σχετίζονται είτε με άγχος, κατάθλιψη, φοβίες και σωματικές ενοχλήσεις, είτε να αφορούν κρίσεις και αλλαγές σε σημαντικούς τομείς της ζωής. Επιπλέον, πραγματοποιείται και μια γενικότερη λήψη ιστορικού (ατομικού και οικογενειακού).
  • Η συνεδρία είναι δομημένη. Εσείς μαζί με τον θεραπευτή θα διαμορφώνετε την «ατζέντα» των θεμάτων με τα οποία θα ασχοληθείτε σε κάθε συνεδρία.
  • Στα πλαίσια της θεραπευτικής συμμαχίας που θα έχει διαμορφωθεί μαζί με τον θεραπευτή θα εργαστείτε για να εντοπίσετε τις δυσκολίες και να κατανοήσετε τα προβλήματα από την άποψη της σχέσης σκέψεις- συναισθήματα-συμπεριφορά, προκειμένου να αναπτυχθεί μια κοινή οπτική για τα προβλήματα. Έτσι, διαμορφώνεται «η διατύπωση περίπτωσης», δηλαδή ο ψυχολογικός χάρτης για τα αίτια έναρξης και διατήρησης.
  • Στη συνέχεια, αυτό οδηγεί στο θεραπευτικό πλάνο, τον καθορισμό των δυσκολιών/προβλημάτων, την διαμόρφωση εξατομικευμένων στόχων και την επιλογή των παρεμβάσεων/τεχνικών.
  • Έπειτα, θα ακολουθήσει η εκμάθηση και η εξάσκηση σε τεχνικές για την αλλαγή των δυσλειτουργικών σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών με βάση την διατύπωση περίπτωσης.
  • Θα πραγματοποιούνται συνεχείς μετρήσεις και αξιολογήσεις σχετικά με την επίτευξη των στόχων, ώστε να είστε ενήμεροι για τη πορεία της θεραπείας.
  • Τέλος, δίνεται έμφαση στη πρόληψη υποτροπής, δηλαδή στη δημιουργία ενός σχεδίου δράσης για την αντιμετώπιση δυσκολιών και τη διατήρηση των αλλαγών.
mind well-Ασκήσεις για το σπίτι

Πρόκειται για μια θεραπεία διά λόγου και πράξη. Ένα σημαντικό και αναπόσπαστο κομμάτι στη ΓΣΘ είναι «οι ασκήσεις για το σπίτι». Βασικός τους στόχος είναι να εφαρμόσετε αυτά που μαθαίνετε στο γραφείο του θεραπευτή και να δοκιμάσετε στη πράξη νέους τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς. Ένα παράδειγμα ασκήσεων για το σπίτι, από την αρχή της θεραπείας, αποτελούν τα ημερολόγια με την καθημερινή παρατήρηση και καταγραφή των σκέψεων, των συναισθημάτων και των συμπεριφορών σας από καθημερινές καταστάσεις και περιστατικά, τη συλλογή νέων πληροφοριών, την αξιολόγηση των σκέψεων και την αλλαγή του τρόπου επικοινωνίας με τους άλλους.

Η αξία τους είναι μεγάλη. Η έρευνα δείχνει ότι οι θεραπευόμενοι που παίρνουν ασκήσεις για το σπίτι βελτιώνονται πιο γρήγορα και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αρχικά, συμβάλλουν στην κινητοποίηση σας για να αναλάβετε τη προσωπική σας ευθύνη για την επιτυχή έκβαση της θεραπείας. Έπειτα, γίνεστε «ο παρατηρητής του εαυτού σας» και σας βοηθούν στην τροποποίηση συμπεριφορών, σκέψεων και συναισθημάτων, δίνοντας με αυτόν τον τρόπο την δυνατότητα για ένα τρόπο επίλυσης προβλημάτων και μετά το τέλος της θεραπείας. Οι ασκήσεις για το σπίτι είναι προσαρμοσμένες στις ανάγκες, τα προβλήματα και τις χωροχρονικές σας δεσμεύσεις, ενώ προαποφασίζονται μαζί με τον θεραπευτή.